این تحقیق به منظور بررسی تاثیر اشعه UV-B و اشعه گاما بر ضد عفونی گیاهان برداشت شده از مزرعه و نیز بررسی فعالیت ضد میکروبی اسانس Satureja mutica در قالب 3 آزمایش جداگانه اجرا شد. در آزمایش اول، گیاهان برداشت شده تحت تیمار UV-B به مدت صفر، 5/2، 5، 5/7 و 10 ساعت قرار گرفتند. در آزمایش دوم، نمونه‌ها تحت تابش اشعه گاما به میزان 0، 5/2، 5، 5/7 و 10 کیلوگری قرار گرفتند. در آزمایش سوم، اثر ضدمیکروبی اسانس گیاه تازه مرزه جنگلی (S. mutica) بر باکتری‌های Escherichia coli،  fluorescens­ Pseudomonas­و aureus­Staphylococcus بررسی شد. اثر اشعه UV-B بر باکتری‌های انتروباکتریاسه، استافیلوکوکوس اورئوس و کل کپک‌ها و مخمرها نشان داد که بیشترین بازدارندگی فعالیت میکروبی با تابش UV-B به مدت 10 ساعت به‌دست آمد. اثر ضد میکروبی اشعه گاما بر باکتری‌های انتروباکتریاسه، استافیلوکوکوس اورئوس، سالمونلا و کل کپک‌ها و مخمرها در سطح یک درصد معنی‌دار بود. در تابش اشعه گاما 10 کیلوگری به عنوان یک شرایط بهینه، فعالیت میکروبی انتروباکتریاسه، استافیلوکوکوس اورئوس، سالمونلا و کل کپک‌ها و مخمرها به ترتیب 24/2، 83/1، 79/0 و 8/10 درصد تعیین شد. اثر غلظت اسانس بر درصد آلودگی میکروبی نشان داد که بیشترین مهار رشد باکتری‌های مورد بررسی، در تیمار اسانس خالص مشاهده شد به‌طوری که از فعالیت اشرشیاکلی 3/41%، سودوموناس فلورسنس 7/16% و استافیلوکوکوس اورئوس 3/42% کاسته شد. نتایج نشان داد که استفاده از اشعه UV-B برای ضدعفونی گیاهان موثر نبود. استفاده از اشعه گاما 5/7 کیلوگری و بیشتر از آن در کنترل عوامل میکروبی بسیار موفق بود، همچنین استفاده از اسانس Satureja mutica در کنترل عوامل میکروبی نتایج امیدبخشی داشت.

عملکرد گونه های Satureja mutica و S. isophylla و پنج اکسشن از گونه S. mutica در شرایط دیم منطقه دماوند در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار ارزیابی شد. گونه ها اختلاف معنی داری برای وزن خشک بوته، درصد اسانس، قطر تاج پوشش گیاه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه های فرعی و طول برگ داشتند و گونه S.mutica از نظر این صفات برتر از گونه S. isophylla بود. همچنین، اکسشن های گونه S.mutica برای بازده اسانس، طول و عرض برگ، ارتفاع گیاه و تعداد شاخه اصلی و فرعی تفاوت معنی دار نشان دادند و دو اکسشن از شمال شرقی کشور به ترتیب برای بازده اسانس و تعداد شاخه و یک اکسشن از شمال کشور از نظر ارتفاع گیاه و طول برگ دارای بالاترین میزان بودند. همچنین، وزن خشک بوته با قطر تاج پوشش و تعداد شاخه همبستگی مثبت و معنی داری نشان دادند. در تجزیه به مولفه های اصلی، 3 مولفه اول به ترتیب با 66، 20 و 9 درصد و در مجموع بیش از 95 درصد از تنوع متغیرها را تبیین کردند. در مولفه اول، قطرتاج پوشش، وزن خشک بوته و میزان اسانس، در مولفه دوم، ابعاد برگ و در مولفه سوم، تعداد شاخه های اصلی و فرعی موثرترین صفات در این تغییرات بودند. تجزیه خوشه ای، گونه S. isophylla رادریک گروه مجزا قرار داد. اکسشن های mu1Kh و mu2Kh گونه S. mutica در یک گروه و اکسشن های mu2Gl، mu3Gl و mu1Mz این گونه در گروه دیگر قرار گرفتند. باتوجه به نتایج این مطالعه، اکسشن mu1Kh مرزه S.mutica قابل کشت و بهره برداری در شرایط دیم منطقه دماوند می باشد.

امروزه بیش از 22000 سویه سالمونلا، به عنوان عوامل ایجاد بیماریهای عفونی تشخیص داده شده اند. با شناسایی سویه های مختلف سالمونلا، تدریجا ارگانیسم های مقاوم به دارو نیز پدیدار شده و بر معضلات درمانی، افزوده است. هرچند این پدیده را به علل مختلفی نسبت داده اند ولی یکی از علل مهم آن را مصرف گسترده آنتی بیوتیکها در حیوانات ذکر کرده اند. با توجه به مقاوم بودن سویه های مختلف سالمونلا به بسیاری از آنتی بیوتیکهای رایج، در حال حاضر، یافتن داروهای موثر بر سالمونلا به ویژه ترکیبهای طبیعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این تحقیق اثر اسانس سه گونه مرزه بر علیه سالمونلا پاراتیفی A و B مورد مطالعه قرار گرفت. بدین منظور، سرشاخه گلدار , S. bachtiarica S. mutica و S. edmondi در مرحله گلدهی کامل از رویشگاههای طبیعی آنها در استانهای یزد، خراسان و کرمانشاه جمع آوری گردید و پس از خشک شدن در محیط آزمایشگاه، به روش تقطیر با آب، مورد اسانس گیری قرار گرفت. سپس ترکیبهای تشکیل دهنده اسانسها با استفاده از کروماتوگرافی گازی تجزیه ای (GC) و گازکروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) و محاسبه اندیس های بازداری، مورد شناسایی قرار گرفت. برای بررسی اثر ضد میکروبی اسانسها، با استفاده از DMSO غلظتهای 2.5 درصد و 5 درصد از اسانس تهیه شده و به روش دیسک دیفیوژن اثر این غلظتها بر روی رشد دو نوع میکروب (Salmonella paratyphi) با اندازه گیری قطر هاله عدم رشد به دست آمد. میکروبهای مورد مطالعه سالمونلا پارا تیفی A و B بودند. نتایج نشان داد که بازده اسانس S. bachtiarica , S. mutica و S. edmondi به ترتیب 2.15، 2.31 و 1.0 درصد بود. کارواکرول (66.5 درصد) و پارا - سیمن (15.2 درصد) اجزای اصلی اسانس S. bachtiarica، کارواکرول (30.9 درصد)، تیمول (26.5 درصد)، گاما - ترپینن (14.9 درصد) و پاراسیمن (10.3 درصد) ترکیبهای عمده در اسانس S. mutica و پارا - سیمن (61.1 درصد)، گاما - ترپینن (9.6 درصد) و تیمول (5.0 درصد) بیشترین ترکیبها در اسانس S. edmondi بودند. نتایج حاصل از میانگین سه تکرار این مرحله نشان داد که غلظتهای 2.5 و 5 درصد اسانسها باعث ایجاد هاله عدم رشد برای سالمونلا پارا تیفی A به ترتیب در مورد S. bachtiarica به میزان 8 و 11، در مورد S. mutica 8 و 10 و در مورد S. edmondi 7 و 11 میلی متر و به همان ترتیب هاله عدم رشد برای سالمونلا پارا تیفی B (9 و 11)، (8 و 12) و (6 و 12) میلی متر شده است. نتایج حاصل نشان از قدرت مهار کنندگی و میکروب کشی بالای اسانسهای فوق داشت. به نظرمی رسد حضور تیمول، کارواکرول، پارا - سیمن و گاما - ترپینن در اسانسهای مورد مطالعه می تواند باعث وجود خواص ضد میکروبی در آنها باشد.

پرتو گاما می تواند به عنوان یک روش موثر برای افزایش عمر پس از برداشت محصولات مختلف کشاورزی از طریق کاهش بار میکروبی و ضدعفونی آنها بدون تاثیر سوء مورد استفاده قرار گیرد. این تاثیر مربوط به حذف یا کاهش میکروارگانیسم های بیماری زا، حشرات و پارازیت های مختلف می باشد. در این تحقیق، تاثیر پرتوتابی با اشعه گاما بر بار میکروبی گیاهان دارویی نعنا فلفلی (Mentha piperita)، مرزه (Satureja hortensis)، بادرنجبویه (Melissa officinalis) و آویشن شیرازی (Zataria multiflora) مورد بررسی قرار گرفت. این تحقیق که به صورت طرح کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شده است برگ های گیاهان با چشمه کبالت-60 (Co60) با دوزهای 3، 7، 10 و 15 کیلوگری پرتودهی شدند سپس میزان کل میکروارگانیسم ها، باکتری های کولیفرمی وکپک مخمر بررسی شد. نتایج نشان داد که پرتو گاما باعث کاهش بار میکروبی نمونه های گیاهی مورد بررسی شده بود. در این تحقیق دوز 15 کیلوگری بیشترین کاهش بار میکروبی را داشت و بیشترین بار میکروبی مربوط به تیمار شاهد بود. هم چنین نتایج نشان داد که نعنا فلفلی و آویشن شیرازی به ترتیب بیشترین و کمترین بار میکروبی را داشتند. نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که پرتو گاما به عنوان یک روش ضدعفونی مهم جهت کاهش بار میکروبی گیاهان دارویی می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

مقدمه: یکی از معضلات استفاده از گیاهان دارویی و خوراکی، آلودگی های میکروبی و قارچی آن هاست که برای حل این مشکل امروزه از اشعه گاما به عنوان ضدعفونی کردن این گیاهان استفاده می شود. با توجه به این که گیاهان حاوی تعداد زیادی ماده شیمیایی هستند، احتمال تغییر و تحول آن ها با تاباندن اشعه گاما امکان  پذیر است. در صورت چنین تحولی می توان انتظار داشت که با این تغییرات، در خواص دارویی آن ها تغییراتی حاصل شود و ممکن است در آن ها مواد سمی، سرطان زا، محرک و نظایر آن ایجاد شود.هدف: در این پژوهش ده گیاه دارویی و خوراکی؛ نعناع قمی، نعناع فلفلی، گشنیز، رازیانه، زنجفیل، زیره سیاه، زیره سبز، بادرنجبویه، آویشن باغی و آویشن شیرازی که حاوی اسانس هستند، بررسی شدند.روش بررسی: اسانس حاصل از بخش های مورد استفاده دارویی از گیاهان هدف، قبل و بعد از تابش اشعه گاما مورد آنالیز GC، GC/MS و سپس شناسایی ترکیبات اسانس قرار گرفتند و تغییرات حاصله بررسی گردیدند.نتایج: نتایج نشان دادند که در شدت هایی از تابش اشعه گاما، از بین ده گیاه مورد آزمایش، اسانس گیاه گشنیز دستخوش تغییرات فاحش گشته است.نتیجه گیری: نتیجه این تحقیق فرضیه موجود در زمینه احتمال تغییر ترکیبات در اثر تابش اشعه گاما را تایید کرد و موضوع آن می تواند در سطح جهان به صورت هشداری، عواقب احتمالی برای انسان ها را به صدا درآورد.

هدف: از دیرباز تاکنون، گیاهان دارویی به عنوان منبعی غنی از اسانس ها شناخته شده و به جهت مصارف گوناگون کشت و توسعه یافته اند. مرزه سفید (Satureja mutica fisch & CA mey) یکی از گیاهان دارویی از خانواده نعناع است که اسانس آن حاوی مقدار زیادی کارواکرول است. حجم وسیعی از مطالعات نشان داده است که تنش های غیرزنده، به ویژه تنش خشکی، می تواند به طور قابل توجهی تولید اسانس در گیاهان را افزایش دهد. هدف از این مطالعه بررسی تاثیر تنش خشکی بر بیان ژن های موثر بر بیوسنتز جزء اصلی اسانس مرزه سفید، کارواکرول، بود. مواد و روش ها: برای این منظور، تعداد 20 گیاهچه مرزه سفید در گلدان در مرحله 8-6 برگی در دو شرایط شاهد و تنش خشکی (10 گلدان برای هر شرایط) با رژیم های آبیاری به ترتیب با 100 درصد و 30 درصد ظرفیت مزرعه مورداستفاده قرار گرفتند. به منظور اطمینان از اعمال تنش بر روی گیاهان و هم چنین تعیین زمان مناسب برای نمونه برداری، پرولین برگ و میزان آب نسبی گیاهان اندازه گیری شد. نتایج: نتایج هر دو آزمون پرولین و محتوای نسبی آب تفاوت آماری معنی داری را بین شرایط کنترل و تنش در مرزه سفید در 30 درصد ظرفیت مزرعه نشان داد. پایگاه داده (Kyoto Encyclopedia of Genes and Genomes)KEGG برای به دست آوردن اطلاعات در مورد مسیر بیوسنتز کارواکرول استفاده شد. سه ژن کلیدی ژرانیل دی فسفات سنتاز (gpps)، ترپن سنتاز (tps)، و لیمونن هیدروکسیلاز (lh) برای تجزیه و تحلیل بیان ژن انتخاب شدند. به دلیل عدم وجود اطلاعات ژنومی در مرزه سفید، از اطلاعات توالی ژن ها در نزدیک ترین جنس در خانواده نعناع برای طراحی پرایمرها استفاده شد. نتیجه تجزیه و تحلیل منحنی ذوب در روش PCR کمی (qPCR) در زمان واقعی، صحت طراحی پرایمر را تایید کرد. نتایج qPCR نشان داد که بیان ژن های gpps، tps و lh در گیاهان تحت تنش به ترتیب 20، 18، 50 برابر نسبت به شاهد افزایش یافت. داده های خام qPCR با ژن خانه دار اکتین (Actin) نرمال شد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که تنش آبی منجر به فرآیند پاسخ گیاه به تنش شده و بیان ژن های دخیل در مسیر بیوسنتز ماده فعال کارواکرول را تغییر می دهد.

مرزه ی جنگلی (Satureja mutica Fisch. & C. A. Mey. )یکی از گونه های انحصاری تیره ی نعنا (Lamiaceae) است که در رویشگاه های طبیعی نواحی شمال و شمال شرق ایران پراکنش دارد. در این تحقیق به منظور بررسی امکان کشت و اهلی کردن و بررسی کمیت و کیفیت مواد مؤثره ی آن در حالت زراعی، آزمایشیدر قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال های 1388 تا 1391 به اجرا در آمد. در آغاز بذر پنج توده یا نمونه (اکسشن) ازاین گونه از رویشگاه های طبیعی استان های خراسان (دو نمونه)، مازندران، گیلان (دو نمونه) گردآوری و در گلخانه کشت و نشا تولید شد. نشاها در مزرعه ی تحقیقاتی ایستگاه گریزه ی سنندج کشت شد. سپس سرشاخه های گل دار آن ها طی دو تا سه سال متوالی پس از کشت در مرحلة گلدهی کامل به روش تقطیر با آب اسانس گیری شد. اسانس ها با استفاده از دستگاه های فام نگار (کروماتوگرافی) گازی و گاز فام نگارمتصل به طیف سنج جرمی و با محاسبة شاخص بازداری تجزیه و شناسایی شدند. در شمار پنج نمونه ی بانک ژنی مورد بررسی گونه ی S. mutica ترکیب های عمده ی اسانس در سال اول تیمول (5/8-7/51 درصد)، پارا-سیمن (8/9-2/16 درصد )، گاما-ترپینن (0/10-2/23 درصد) و کارواکرول (7/3-7/49 درصد) و در سال دومتیمول (5/3-1/34 درصد)، پارا-سیمن (0/17-0/39 درصد )، گاما-ترپینن (6/15-3/22 درصد) و کارواکرول (6/3-2/44 درصد) بود و در سال سوم تیمول (4/26-9/28 درصد)، پارا-سیمن (8/19-8/21 درصد)، گاما-ترپینن (2/17-8/17 درصد) و کارواکرول (9/20-0/27 درصد) بود. بازده ی اسانس توده های مورد بررسی این گونه به تدریج با رشد گیاه در سال دوم و سوم افزایش یافت. مجموع دو ترکیب فنلی تیمول و کارواکرول اسانس در سال دوم نسبت به سال اول در همه ی نمونه ها کاهش یافت و بیشترین میزان تیمول در سال اول بود. به طورکلی می توان گفت گیاهان دو ساله و سه ساله بازده ی اسانس بالاتر و گیاهان یک ساله کیفیت اسانس بالاتری داشتند. بازده ی اسانس در سال سوم نسبت به سال دوم افزایش و کیفیت اسانس در نمونه ی خراسان 1 افزایش و در نمونه ی خراسان 2 کاهش یافت.